అమరావతి రాజధానిని అంతర్జాతీయ రాజధానిగా తీర్చిదిద్దేందుకు ఏపీ సీఎం చంద్రబాబు అహర్నిశలు కష్టపడుతున్నారు. తన అనుభవాన్ని ఉపయోగించి అత్యాధునిక సాంకేతికతో ప్రపంచ స్థాయి రాజధాని నిర్మాణానికి ఆయన నడుం బిగించారు. సెల్ఫ్ మేడ్ క్యాపిటల్ అయిన అమరావతి ప్రపంచం దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఈ క్రమంలోనే అమరావతి భారత దేశంలోనే మొట్టమొదటి జీరో వేస్ట్ క్యాపిటల్ అయ్యే సువర్ణావకాశం ఉంది.

ఐరోపాలో మొట్టమొదటి "జీరో వేస్ట్ కాపిటల్"గా స్లోవేనియా రాజధాని లుబ్లియానా చరిత్ర పుటల్లోకెక్కింది. అమరావతి వంటి గ్రీన్‌ఫీల్డ్ స్మార్ట్ సిటీలో స్లోవేనియా మోడల్‌ను అమలు చేస్తే బాగుంటుంది. అమరావతికి ఆ అర్హత, అవకాశం ఉంది. అయితే, అసలు స్లోవేనియా మోడల్ ను అమరావతిలో ఎందుకు అమలు చేయాలి? ఒకవేళ ఏపీ ప్రభుత్వం, సీఆర్డీఏకి నచ్చి ఓకే చెప్పినా సరే ఆ మోడల్ ఇక్కడ వర్కవుట్ అవుతుందా? అన్న ప్రశ్నలు సగటు పౌరుడికి రావడం సహజం.

ఆ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు సవివరంగా....

స్లోవేనియా జీరో-వేస్ట్ విజయంలోని ముఖ్య సూత్రాలు:

* మూలంలోనే చెత్త వర్గీకరణ (Source Segregation): పొడి, తడి, ప్లాస్టిక్, గాజు మరియు బయో-వేస్ట్‌లను ఇళ్ల వద్దే వేరు చేయడం.
 * అండర్‌గ్రౌండ్ వేస్ట్ బిన్లు: వీధుల్లో దుర్గంధం లేకుండా భూగర్భ సేకరణ వ్యవస్థ.
 * Pay-as-you-throw (PAYT): ఎంత ఎక్కువ వర్గీకరించని చెత్త వేస్తే అంత ఎక్కువ రుసుము, వర్గీకరించి రీసైక్లింగ్‌కు ఇస్తే తక్కువ రుసుము లేదా మినహాయింపు.
 * రీసైక్లింగ్ & కంపోస్టింగ్ సెంటర్లు (RCERO): అధునాతన రీసైక్లింగ్ ప్లాంట్ల ద్వారా చెత్త నుండి ఎరువులు, ఆల్టర్నేటివ్ ఫ్యూయల్ తయారు చేయడం.
 * రీ-యూజ్ (Re-use) సెంటర్లు: పాత వస్తువులను పడేయకుండా బాగుచేసి తక్కువ ధరకే అమ్మే ఉపాధి కేంద్రాలు.

అమరావతిలో ఈ నమూనాను అమలు చేసే విధానం:

1. భూగర్భ చెత్త సేకరణ (Underground Waste Collection System)
 * అమరావతి ఇంకా నిర్మాణ దశలోనే ఉంది కాబట్టి, రోడ్లు మరియు డ్రైనేజీలతో పాటే స్లోవేనియా మాదిరిగా భూగర్భ వేస్ట్ బిన్లను (Underground Pneumatic/Pneumatic-linked Bins) ప్లాన్ చేయవచ్చు.
 * ఇళ్ల వద్ద లేదా కమ్యూనిటీల దగ్గర ఉండే ఐకానిక్ వేస్ట్ హబ్‌లలో పౌరులు స్మార్ట్ కార్డ్ ద్వారా వేస్ట్ డిపాజిట్ చేసేలా ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
2. తడి చెత్త నుండి ఆర్గానిక్ ఎరువులు (Capital Agro-Zone Integration)
 * అమరావతి చుట్టుపక్కల విస్తారమైన వ్యవసాయ భూములు ఉన్నాయి.
 * స్లోవేనియాలోని RCERO మోడల్ తరహాలో ప్రతి రోజూ సేకరించిన తడి చెత్తను బయో-మెథనేషన్ లేదా కంపోస్టింగ్ ప్లాంట్లకు తరలించి, అధిక నాణ్యత గల సేంద్రీయ ఎరువుగా (Organic Compost) మార్చవచ్చు. దీనిని రాజధాని గ్రీన్ బెల్ట్, పార్కులు మరియు స్థానిక రైతులకు అందించవచ్చు.
3. డిజిటల్ ట్రాకింగ్ & PAYT టారిఫ్ మోడల్
 * స్మార్ట్ చెత్త పన్ను: ప్రతి ఇంటికి RFID టాగ్ ఉన్న డస్ట్‌బిన్లు ఇచ్చి, వర్గీకరించని (Mixed Waste) చెత్త పరిమాణాన్ని బట్టి ఆస్తి పన్ను లేదా చెత్త సేకరణ రుసుమును నిర్ణయించాలి.
 * తడి, పొడి చెత్తను సరిగ్గా వేరు చేసే ఇళ్లకు లేదా అపార్ట్‌మెంట్లకు ప్రాపర్టీ టాక్స్‌లో డిస్కౌంట్ ఇవ్వడం ద్వారా ప్రజలు భాగస్వాములవుతారు.
4. రీ-యూజ్ & అప్‌సైక్లింగ్ సెంటర్లు (DEPO Centers)
 * రాజధాని పరిధిలో "రీ-యూజ్ హబ్‌లు" ఏర్పాటు చేసి, ఇళ్ల నుండి వచ్చే పాత ఫర్నిచర్, ఎలక్ట్రానిక్స్, బట్టలను సేకరించాలి.
 * స్థానిక స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHGs) లేదా స్టార్టప్‌ల ద్వారా వాటిని రీపేర్ చేసి (Upcycling) తక్కువ ధరకు విక్రయించడం ద్వారా ఉపాధి లభిస్తుంది.
5. పాఠశాల స్థాయి నుంచే పర్యావరణ విద్య
 * స్లోవేనియా తమ విజయంలో 50% క్రెడిట్‌ను పాఠశాలల విద్యా విధానానికే ఇచ్చింది. అమరావతిలోని పాఠశాలల్లో "జీరో వేస్ట్ క్లబ్స్" ఏర్పాటు చేసి, చిన్నతనం నుంచే ప్లాస్టిక్ రహిత విధానాలు, వేస్ట్ సెగ్రిగేషన్ నేర్పించాలి.

అమరావతికి కలిగే ప్రయోజనాలు:

ల్యాండ్‌ఫిల్ రహిత నగరం: కుప్పలుగా పేరుకుపోయే చెత్త కొండలు (Dump Yards) అమరావతిలో ఉండవు
ఆర్థిక రాబడి: రీసైక్లింగ్ ప్లాస్టిక్, ఆర్గానిక్ ఎరువులు మరియు ఆల్టర్నేటివ్ ఫ్యూయల్ (RDF) అమ్మకం ద్వారా పురపాలక శాఖకు ఆదాయం వస్తుంది.
పర్యావరణ రక్షణ: కృష్ణా నది నీరు కలుషితం కాకుండా కాపాడుకోవచ్చు

ప్రస్తుతం అమరావతి మాస్టర్ ప్లాన్‌ను పునరుద్ధరిస్తున్న తరుణంలో, CRDA (Amaravati Development Authority) స్లోవేనియా టెక్నాలజీ సర్వీసెస్ మరియు Zero Waste Europe ప్రతినిధులతో భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకుంటే, ఇది భారతదేశంలోనే మొదటి "సస్టైనబుల్ జీరో-వేస్ట్ క్యాపిటల్"గా రూపుదిద్దుకుంటుంది. ఈ దిశగా ఏపీ ప్రభుత్వం అడుగులు వేయాలని ఆశిద్దాం!